Kedilerde kızgınlık dönemi, kısırlaştırılmamış kedilerin cinsel olgunluğa ulaşmasıyla ortaya çıkan ve üremeye hazır olunduğunu gösteren doğal bir süreçtir. Dişi kedilerde belirli aralıklarla tekrarlayan bir döngü şeklinde ilerleyen bu dönem, erkek kedilerde kızgın bir dişiyi fark ettiklerinde tetiklenen davranış değişiklikleriyle kendini gösterir. Minik dostlarımızın bu dönemi daha rahat atlamasına yardımcı olmak adına sürecin işleyişini ve belirtilerini bilmek kritiktir.

Veteriner hekimlerimizin hazırladığı bu rehberde, kedilerde kızgınlık sürecinin evrelerine, dostumuzu rahat ettirmek adına ev ortamındaki düzenlemelere ve hekim değerlendirmesi gereken önemli belirtilerine ilişkin tüm detaylarıyla sizlerle paylaşıyoruz.

Kediler İlk Kez Ne Zaman Kızgınlığa Girer?

Kediler ilk kızgınlıklarını, cinsel olgunluğa ulaştıkları ergenlik (puberte) döneminde yani yaklaşık 6 aylık civarında yaşamaya başlar fakat cinsiyete ve bireysel gelişime bağlı bu süre farklılık gösterebilir. Dişi kedilerde 4 ay ile 1 yaş, erkek kedilerde ise 6 ila 9 aylık dönem dikkate alınabilir. Erkek kediler, dişilerden farklı olarak döngüsel bir kızgınlık yaşamaz.

Her iki cinsiyette de ırk, vücut gelişimi ve gün ışığının süresi bu zamanlamayı doğrudan etkiler. Örneğin; ergenlik yaşına kış aylarında ulaşan bir dişi yavrunun ilk kızgınlığı, günlerin uzadığı ilkbahara kadar gecikebilir.

Dişi kediler ilk kızgınlıklarında gebe kalabildiği için yavruların 4 aylıktan itibaren yakından takip edilmesi önemlidir.

Kızgınlık Döneminin Evreleri

Dişi kedilerin üreme döngüsü birbirini izleyen evrelerden oluşur ve kedileri diğer pek çok canlıda ayıran özellik olarak yumurtlama kendiliğinden değil çiftleşmeyle tetiklenir. Bu nedenle döngünün hangi yönde ilerleyeceği, kedinin çiftleşip çiftleşmemesine bağlıdır.

• Proöstrus: Döngünün başlangıç evresidir ve genellikle 1-2 gün sürer. Kedi daha sevecen hale gelir, başını ve boynunu eşyalara sürtmeye başlar fakat henüz çiftleşmeyi kabul etmez. Belirtiler hafif olduğu için bu evre çoğu zaman fark edilmez.
• Östrus: Kızgınlığın asıl yaşandığı ve kedinin çiftleşmeyi kabul ettiği evredir. Ortalama 7 gün sürmekle beraber 21 güne kadar uzaybilir. Yüksek sesle miyavlama, yerde yuvarlanma ve dışarı çıkma isteği gibi belirtiler en yoğun haliyle bu dönemde görülür.
• İnteröstrus: Çiftleşme ve dolayısıyla yumurtlama gerçekleşmezse kedi bu dinlenme evresine geçer. Ortalama 7 gün süren bu aranın ardından yeni bir kızgınlık başlar. Kızgınlığın birkaç haftada bir tekrarlıyor gibi görünmesinin nedeni de budur.
• Diöstrus: Yalnızca çiftleşme sonrasında yumurtlama gerçekleşirse yaşanır. Gebelik oluşursa bu evre yaklaşık 63-65 günlük gebelik süreciyle devam eder. Gebelik oluşmazsa kedi, yaklaşık 40 gün süren yalancı gebelik sürecine girebilir.
• Anöstrus: Üreme faaliyetinin durduğu dinlenme evresidir. Genellikle günlerin kısaldığı sonbahar sonu ve kış aylarında görülür ve bu dönemde kızgınlık belirtileri ortaya çıkmaz.

Kısacası dişi kedinin üreme döngüsü, çiftleşmenin olup olmamasına göre farklı yollar izler. Kızgınlığın evde en belirgin şekilde fark edildiği evre ise östrustur. Bu evreyi tanımanın en kolay yolu, kedinin gösterdiği belirtileri doğru gözlemlemektir.

Kızgınlık Belirtileri

Dişi kedilerde kızgınlık, fiziksel değişikliklerden ziyade davranışlarla kendini gösterir. Belirtiler en yoğun östrus evresinde görülür ve bu dönemi ilk kez yaşayan kedi sahipleri tarafından kimi zaman ağrı ya da hastalık belirtisiyle karıştırılabilir.

• Kedi, erkek kedilerin dikkatini çekmek için uzun, ısrarlı ve uluma benzeri sesler çıkarır.
• Sahibine, mobilyalara ve duvarlara sürekli sürtünerek alışılmışın dışında ilgi talep eder.
• Sık sık kendini yere bırakır ve sırtüstü dönerek yuvarlanır.
• Sırtı ya da kuyruk kökü okşandığında arka kısmını kaldırır, kuyruğunu yana çeker ve arka ayaklarıyla yere basarak çiftleşme duruşu sergiler.
• Kapı ve pencerelerin önünde bekleyerek açık bulduğu ilk fırsatta dışarı çıkmaya çalışır.
• Daha sık idrara çıkabilir, hatta duvar ve eşyalara idrar püskürterek işaretleme yapabilir.
• Bazı kedilerde iştah azalır ve genel bir huzursuzluk hali gözlemlenir.

Bu belirtilerin tamamı kızgınlık döneminin doğal bir parçasıdır ve sona erdiğinde kendiliğinden kaybolur ve kedide fiziksel olarak dikkat çeken bir değişiklik genellikle görülmez. Dişi kedilerde tablo bu şekilde ilerlerken, erkek kediler kızgınlığa bambaşka bir davranış şekliyle tepki verir.

Erkek Kedilerde Kızgınlık Davranışları

Erkek kediler, dişilerden farklı olarak belirli aralıklarla tekrarlayan bir kızgınlık döngüsü yaşamaz. Cinsel olgunluğa ulaşan ve kısırlaştırılmamış bir erkek kedi, kızgınlıktaki bir dişinin kokusunu ya da sesini algıladığında kızgınlık davranışları göstermeye başlar. Kedilerin koku alma duyusu oldukça güçlü olduğu dolayı bu tepki dişi kedi aynı evde olmasa bile ortaya çıkabilir.

• Bölgesini belirlemek ve dişilere varlığını duyurmak için duvar, kapı ve eşyalara keskin kokulu idrar püskürtür.
• Dişi kediye ulaşma isteğiyle yüksek sesle ve ısrarla miyavlar.
• Kapı ve pencereleri zorlayarak dışarı çıkmaya çalışır, dışarı çıkabilen kediler ise günlerce eve dönmeyebilir.
• Diğer erkek kedilerle kavgaya girme eğilimi artar ve bu kavgalar yaralanmalara, apselere ve ısırık yoluyla bulaşan hastalıklara yol açabilir.
• Huzursuzluk artar, bazı kedilerde ise iştah belirgin şekilde azalır.

Erkek kedilerdeki bu davranışlar, çevrede kızgın bir dişi bulunduğu sürece devam eder ve hem kedinin sağlığı hem de ev düzeni açısından ciddi sorunlara yol açabilir.

Kedilerde Kızgınlık ve Kısırlaştırma Operasyonu

Kızgınlık doğal bir süreç olsa da, sık aralıklarla tekrarlaması hem kedi hem de sizin için yorucu bir hal alabilir. Dişi kedilerde ısrarlı miyavlama ve kaçma isteği, erkek kedilerde ise idrar püskürtme ve kavga gibi davranışlar her seferinde yeniden ortaya çıkar. Kısırlaştırma operasyonu, bu döngüyü kalıcı olarak sona erdiren en etkili ve sağlıklı yöntemdir.

Dişi kedilerde yumurtalıkların alınmasıyla kızgınlığı başlatan hormonların kaynağı ortadan kalkar ve kedi bir daha kızgınlığa girmez. Operasyon aynı zamanda rahimde iltihap birikmesiyle seyreden ve hayati risk taşıyan pyometranın önüne geçer, meme tümörü riskini de belirgin şekilde azaltır. Bu koruyucu etki erken yaşta daha güçlüdür. 6 aylıktan önce kısırlaştırılan kedilerde meme tümörü riskinin yaklaşık yüzde 90 oranında azaldığı klinik incelemelerde ortaya konulmuştur.

Erkek kedilerde ise operasyon testosteron üretimini büyük ölçüde sonlandırır. Böylece idrarla işaretleme, kavga ve evden kaçma eğilimi çoğu kedide belirgin şekilde azalır ya da tamamen ortadan kalkar.

Her iki cinsiyette de istenmeyen yavruların ve sahipsiz kedi nüfusunun önüne geçilmiş olur. Kısırlaştırma kararı verilene kadar ise kızgınlığın ne kadar sürdüğünü ve hangi sıklıkla tekrarladığını bilmek, bu süreci daha öngörülebilir kılar.

Kedilerde Kızgınlık Ne Kadar Sürer? Kaç Günde Bir Tekrarlar?

Kedilerde kızgınlık ortalama 7 gün sürer. Bu süre bazı kedilerde birkaç gün daha kısa ya da daha uzun olabilir. Kedi çiftleşmezse yumurtlama gerçekleşmez ve yaklaşık bir haftalık bir aranın ardından yeni bir kızgınlık başlar. Bu nedenle üreme mevsimi boyunca kızgınlık 2-3 haftada bir tekrarlar. Çiftleşme gerçekleştiğinde ise kızgınlık daha kısa sürede sona erer ve kedi gebe kalmazsa yeni döngü birkaç hafta gecikebilir.

Kedilerde Kızgınlık Hangi Aylarda Görülür?

Kedilerde kızgınlık, günlerin uzamaya başladığı ocak sonu ve şubat aylarından itibaren görülmeye başlar ve genellikle sonbahar sonuna kadar devam eder. Kedilerin üreme döngüsü gün ışığının süresine bağlı olarak çalıştığı için kızgınlık en yoğun haliyle ilkbahar ve yaz aylarında yaşanır. Günlerin kısaldığı kasım-aralık döneminde ise çoğu kedi dostumuz kızgınlık belirtilerinin görülmediği dinlenme evresine girer fakat evde yapay ışığa uzun süre maruz kalan kedilerde bu mevsimsel düzen değişebilir ve kızgınlık yılın her döneminde görülebilir.

Kızgınlık Döneminde Ne Zaman Veterinere Başvurmak Gerekir?

Kızgınlık doğal bir süreç olsa da birtakım belirtiler, sağlık sorunlarına işaret edebileceğinden dolayı veteriner hekim kontrolü gerektirir.

Dişi kedide vajinal kanama ya da kötü kokulu akıntı görülmesi, kızgınlığın iki haftayı aşması veya ardı arkası kesilmeden devam etmesi bu belirtilerin başında gelir. Bunlara ek olarak; iştahsızlığın bir günden uzun sürmesi, halsizlik, kusma, aşırı su içme ya da karında şişlik de dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.

Erkek kedilerde kavga sonrası oluşan yaralar ve şişlikler ile idrar yaparken zorlanma, işaretleme davranışıyla karıştırılmamalı ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

Kısırlaştırılmış bir kedide kızgınlık belirtilerinin görülmesi de muayene gerektiren bir durumdur. Bu gibi durumlarda uzman veteriner hekimlerimizle iletişime geçebilirsiniz.

Kızgınlık hapları ve iğneleri güvenilir mi?

Kızgınlığı baskılamak için kullanılan hap ve iğneler, uzun süreli ya da veteriner hekim kontrolü dışında kullanıldığında güvenilir bir yöntem değildir. Bu ürünler kızgınlığı yalnızca geçici olarak durdurur. Hormon içerdikleri için de rahim iltihabı (pyometra), meme tümörleri, meme dokusunda aşırı büyüme ve şeker hastalığı gibi ciddi sağlık sorunlarının riskini artırabilir. Bu nedenle hormonal ilaçlar yalnızca veteriner hekimin uygun gördüğü sınırlı durumlarda ve kısa süreli olarak tercih edilmeli, hiçbir koşulda reçetesiz şekilde uygulanmamalıdır. Kızgınlık davranışlarının kalıcı ve sağlıklı şekilde sona ermesi için en güvenli yol kısırlaştırma operasyonudur.

Kediler yılda kaç kez kızgınlığa girer?

Kedilerin kaç kez kızgınlığa girdiğine ilişkin kesin bir sayı vermek mümkün değildir çünkü kediler üreme mevsimi boyunca art arda birden fazla döngü yaşarlar.

Çiftleşmeyen bir dişi kedi, ocak sonundan sonbahar sonuna kadar süren bu mevsim boyunca 2-3 haftada bir kızgınlığa girebilir ve bu da bir yılda ondan fazla kızgınlık yaşanabileceği anlamına gelir. Gebelik bu döngüyü keserken, yapay ışığa uzun süre maruz kalan ev kedilerinde kızgınlık sayısı daha da artabilir.

Kısırlaştırılmış kedi kızgınlığa girer mi?

Doğru bir operasyon ile kısırlaştırılan kedi, yumurtalıklarının alınması dolayısıyla kızgınlığa girmez. Nadir de olsa operasyon sırasında yumurtalık dokusunun çok küçük bir parçası vücutta kalabilir ve hormon üretmeye devam edebilir. Over kalıntısı sendromu olarak adlandırılan bu durumda kızgınlık belirtileri operasyondan aylar, hatta yıllar sonra yeniden ortaya çıkabilir. Kesin tanı veteriner hekim muayenesi ve hormon testleriyle konur.

Erkek kedilerde ise hormon seviyesinin düşmesi zaman aldığı için kızgınlık davranışları operasyondan sonraki birkaç hafta boyunca görülebilir.

Kızgınlıktaki kedi kanar mı?

Kedilerde, köpek dostlarımızdan farklı olarak kızgınlık döneminde kanama görülmez. Dişi bir kedide vajinal kanama ya da kanlı akıntı görülmesi rahim iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu ya da gebeliğe bağlı bir sorun gibi farklı sağlık problemlerinin belirtisi olabilir ve kanama fark edildiğinde vakit kaybetmeden veteriner hekim başvurulmalıdır.

Kızgın kedi yemek yer mi, iştahı azalır mı?

Kızgınlık dönemindeki kedilerin çoğu yemek yemeye devam eder fakat bazı kedilerde iştah belirgin şekilde azalabilir. Bunun nedeni, kedinin dikkatinin bu dönemde büyük ölçüde çiftleşme arayışına yönelmesidir.

Öğün miktarındaki kısa süreli düşüş normal kabul edilir. Dostumuzun bir günden uzun süre hiç yemek yememesi ise karaciğer yağlanması gibi ciddi sorunlara yol açabileceğinden ötürü veteriner hekim değerlendirmesi gerektirir.

Kedi kızgınlıktayken kısırlaştırılabilir mi?

Teknik olarak mümkün olsa da kızgınlık döneminde üreme organlarına giden kan akışı arttığı ve damarlar genişlediğinden dolayı kısırlaştırma operasyonu için kızgınlığın sona ermesini tercih ederiz.

Doğum sonrası kedi ne zaman tekrar kızgınlığa girer?

Kediler doğumdan birkaç hafta sonra, yavrularını emzirmeye devam ederken bile yeniden kızgınlığa girebilir. Çoğu kedide ise yeni kızgınlık yavruların sütten kesilmesinin ardından 2-3 hafta içinde başlar. Dolayısıyla doğum yapan bir kedi, erkek kedilerle temasa açıksa kısa sürede yeniden gebe kalabilir.

Art arda gelen gebelikler dostumuzun vücudunu ciddi şekilde yıpratacağından ötürü yeni bir gebelik istenmiyorsa kısırlaştırma, yavrular sütten kesildikten sonra planlanmalıdır.

Kızgınlık döneminde kedi banyo yaptırılabilir mi?

Kızgınlık döneminde kediye banyo yaptırmak gerekli değildir ve önerilmez. Kediler kendi temizliklerini yapabilen canlılardır ve zaten huzursuz olan dostumuzun stresini banya daha da artırabilir.

Banyonun kızgınlığı geçirdiğine ya da hafiflettiğine dair yaygın inanış da doğru değildir. İdrar püskürtme nedeniyle kirlenen bölgeleri temizlemek yeterlidir.

Ev kedisi kış aylarında da kızgınlığa girer mi?

Ev kediler, kış aylarında da kızgınlığa girebilir. Kedilerde kızgınlığı tetikleyen temel etken gün ışığının süresidir ve akşam saatlerinde uzun süre açık kalan lambalar, kedinin günleri olduğundan daha uzun algılamasına yol açar. Bu nedenle doğada kış aylarında dinlenme evresine geçen kediler, ev ortamında yıl boyunca kızgınlık döngüsü yaşayabilir. Evin sıcak olması da bu durumu destekleyen faktörlerdendir.

Kızgınlık sırasında kedi neden geceleri bağırır?

Kızgınlık dönemindeki kedinin geceleri bağırmasının temel nedeni erkek kedilere ulaşmaya çalışmasıdır. Kediler doğaları gereği akşam ve gece saatlerinde daha aktiftir ve çiftleşme çağrısını da en yoğun şekilde bu saatlerde yaparlar.

Evin sessizleştiği gece saatlerinde bu sesler çok daha belirgin duyulur. Kedi bu dönemde bir acı ya da ağrı çekmez, yalnızca içgüdüsel bir davranış sergiler. Gün içinde oyunla enerjisini harcamasını sağlamak, gece huzursuzluğunu bir miktar azaltabilir.

Kızgınlık dönemindeki kediye ne iyi gelir?

Kızgınlık dönemindeki kediye sakin bir ortam, düzenli ilgi ve enerjisini harcayabileceği aktiviteler iyi gelir. Gün içinde oyunlar kedinin dikkatini dağıtır, rahat bir minder ya da yumuşak bir battaniye de kedinin rahatlamasına yardımcı olur. Kedi dostu sentetik feromon difüzörleri bazı kedilerde huzursuzluğu hafifletebilir.

Dostumuza sevgi göstermek önemlidir fakat sırtını ve kuyruk kökünü okşamak çiftleşme davranışını tetikleyebileceği için bu bölgelerden kaçınmak gerekir. Kapı ve pencereleri kapalı tutmak, erkek kedilerle teması engellemek ve kum kabını her zamankinden sık temizlemek de bu dönemi kolaylaştırır.

Önemli bir nokta olarak, insanlar için üretilmiş ilaçlar ya da bitkisel sakinleştiriciler ise hiçbir koşulda önerdiğimiz şeyler değildir. 

Kedilerde kızgınlık dönemi ile hamilelik belirtileri nasıl ayırt edilir?

Kızgınlık belirtileri birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Hamilelikte ise yaklaşık üçüncü haftadan itibaren meme uçları pembeleşip belirginleşir, ardından iştah artar, kilo alımı başlar ve karın giderek büyür.

Kızgınlıkta bu fiziksel değişiklikler görülmez. Belirtiler birbirine karışabildiği ve yalancı gebelik de benzer bir tablo oluşturabildiği için kesin ve en doğru ayrım, veteriner hekimin yapacağı muayene ve ultrason ile mümkündür.

Kızgınlığa giren kedi çiftleşmezse ne olur?

Kızgınlığa giren bir kedi çiftleşmezse yumurtlama gerçekleşmez ve kızgınlık birkaç gün içinde kendiliğinden sona erer fakat yaklaşık bir haftalık aranın ardından yeni bir kızgınlık başlar ve bu döngü üreme mevsimi boyunca tekrarlanır. Çiftleşmemek kedi için tek başına bir hastalık nedeni değildir.

Yine yaygın kabul gören bir inanış olmasına karşın kedinin sağlığı için bir kez doğurması gerektiği de doğru değildir. Bununla birlikte sürekli tekrarlayan kızgınlıklar kedide strese ve kilo kaybına yol açabilir. Kısırlaştırılmamış kedilerde yaş ilerledikçe rahim iltihabı ve meme tümörü riski de artar.