Öne çıkan noktalar
Kedilerde aşılama takvimine dair dikkat edilmesi gereken dört nokta:
Yavru kedilerde aşılama 6-8 haftalıkken başlar. Karma aşısı 2-4 hafta arayla tekrarlanır ve serinin son dozu 16. haftadan sonra yapılır.
Karma ve kuduz aşıları her kedi için temel aşıdır. Kuduz aşısı ülkemizde üç aylıktan itibaren yasal olarak zorunludur ve her yıl tekrarlanır.
Yetişkin kedilerde karma aşısı risk durumuna göre 1-3 yılda bir tekrarlanır. Lösemi aşısı ise yalnızca risk taşıyan kedilerde sürdürülür.
Evden çıkmayan kedilerin de temel aşılarını olması gerekir. Aşıdan sonra görülen hafif halsizlik ve iştahsızlık genellikle 24-48 saat içinde geçer.
Kedi dostunuzla aynı evi paylaşmaya başladığınız ilk andan itibaren, onun sağlığını korumanın en temel adımlarından biri doğru planlanmış bir aşı takvimidir. Aşı takvimini kedinizin hangi yaşta hangi aşıları alacağını, dozların hangi aralıklarla tekrarlanacağını ve yetişkinlikte korumanın nasıl sürdürüleceğini gösteren bir yol haritası olarak tanımlayabiliriz.
Yavruluk döneminde anneden geçen koruma zamanla azaldığından dolayı bu süreç ilk haftalarda başlar ve can dostumuzun ömrü boyunca düzenli tekrarlarla devam eder. Karma ve kuduz gibi temel aşılar her kedi için önerilirken lösemi gibi bazı aşılar ise kedinin yaşam koşullarına göre aşı takvimine eklenir.
Veteriner hekimlerimizin hazırladığı bu rehberde, kedilerde aşılamanın ne zaman başladığını, hangi aşıların kaç aylıkken gündeme geldiğini ve bu aşılara ilişkin olası yan etkileri ve dikkat edilmesi gereken noktaları tüm detaylarıyla sizlerle paylaşıyoruz.

UZMAN GÖRÜŞÜ
Kliniğimizde en sık karşılaştığımız durumlardan biri, bir ya da iki doz karma aşısından sonra yavrunun korunduğu düşünülerek aşı serisinin yarıda bırakılmasıdır. Oysa anneden geçen antikorların hangi hafta tamamen çekileceğini önceden bilemediğimiz için güvenli koruma, ancak 16. haftadan sonra yapılan son doz ve yaklaşık 6. aydaki tekrar dozuyla sağlanır. Yeni sahiplendiğiniz yavruyu ilk günlerde genel muayeneye getirmeniz, parazit uygulamasından aşı programına kadar tüm süreci kedinizin yaşına, sağlık geçmişine ve yaşam koşullarına göre birlikte planlamamıza imkan tanır.
Yağızhan Yavaş
Veteriner Hekimi
Kedi Aşı Takvimi Tablosu
Kedilerde aşı takvimi, tüm kedi dostlarımızda aynı şekilde uygulanan standart bir liste değildir. Kedinin yaşı, aşı geçmişi, genel sağlık durumu ve diğer hayvanlarla teması aşı programında belirleyicidir. Bununla birlikte Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA) ve Amerikan Hayvan Hastaneleri Birliği ile Amerikan Kedi Hekimleri Birliği’nin (AAHA/AAFP) rehberleri, tüm kediler için geçerli genel bir çerçeve sunar.
Türkiye’de kuduz aşısı yasal bir yükümlülük olduğundan dolayı takvimde ayrı bir yere sahiptir. Aşağıda yer alan tablo, kedilerde gündeme gelen tüm aşılara dair bir görnüm sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Tabloda geçen “Temel” ifadesi her kedi için önerilen aşıları, “Yasal zorunlu” ifadesi kanunen yapılması gereken aşıyı, “Risk durumuna göre” ifadesi ise veteriner hekimin kedinin yaşam koşullarına bakarak karar verdiği aşıları tanımlar.
| Yaş / Dönem | Aşı | Kapsam | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 6-8 hafta | Karma aşı (serinin başlangıcı) | Temel | Seri, 2-4 hafta arayla tekrarlanan dozlarla devam eder. |
| 8 hafta ve sonrası | Lösemi (FeLV) aşısı, 1. doz | Risk durumuna göre | Aşıdan önce FeLV testi yapılır. Bir yaşından küçük yavrularda özellikle önerilir. |
| 9-12 hafta | Karma aşı (serinin devamı) | Temel | Önceki dozdan 2-4 hafta sonra uygulanır. |
| 11-12 hafta | Lösemi (FeLV) aşısı, 2. doz | Risk durumuna göre | İlk dozdan 3-4 hafta sonra uygulanır. |
| 3 ay ve sonrası | Kuduz aşısı, ilk doz | Yasal zorunlu | Üç aylıktan büyük kedilere uygulanır. |
| Kuduz ilk dozundan 21 gün sonra | Kuduz aşısı, rapel | Yasal zorunlu | Üretici farklı bir süre belirtmemişse uygulanır. |
| 16 hafta ve sonrası | Karma aşı (serinin son dozu) | Temel | Son doz 16. haftadan önce yapılmaz. |
| 26 hafta (yaklaşık 6 ay) | Karma aşı (tekrar dozu) | Temel | Seriye yeterli bağışıklık yanıtı vermemiş olabilecek yavruları korumak için uygulanır. |
| 1 yaş | Lösemi (FeLV) aşısı, tekrar dozu | Risk durumuna göre | Başlangıç serisinden 1 yıl sonra yapılır. |
| Yetişkin, her yıl | Kuduz aşısı | Yasal zorunlu | Üretici farklı bir süre belirtmediği sürece yılda bir tekrarlanır. |
| Yetişkin, 1-3 yılda bir | Karma aşı | Temel | Düşük riskli kedilerde genellikle 3 yılda bir, pansiyon veya çok kedili ortam gibi yüksek riskli durumlarda daha sık uygulanır. |
| Yetişkin, hekim planına göre | Lösemi (FeLV) aşısı | Risk durumuna göre | Dışarı çıkan veya diğer kedilerle teması olan kedilerde sürdürülür. |
Tablodaki bazı ayrıntıların arkasında yatan noktaları kısaca açıklamak isteriz burada. Karma aşısının son dozunun 16. haftadan önce yapılmamasının nedeni, anneden geçen antikorların bazı yavrularda bu döneme kadar kanda kalabilmesidir. Bu antikorlar, erken yapılan aşının etkisini kısmen nötralize edebilir.
Örneğin; 8 haftalıkken aşılanmaya başlayan bir yavru, karma aşısının devam dozlarını 12 ve 16. haftalarda alarak seriyi tamamlar. 26. haftadaki tekrar dozu ise anne antikorları nedeniyle seriden yeterince yararlanamamış az sayıdaki yavruyu korumayı amaçlar. Lösemi aşısından önce test yapılmasının sebebi, virüsü zaten taşıyan bir kedide aşının fayda sağlamamasıdır.
Kısacası bu tablo, kedinizin aşı sürecinde hangi dönemde hangi uygulamaların gündeme geleceğini gösteren genel bir çerçevedir. Kesin tarihlerin kedinizi muayene eden veteriner hekim tarafından belirlenmesi gerektiğinin altını çizmemiz gerekir.
Kedilerde Aşılama Neden Önemlidir?
Aşılama, kedinin bağışıklık sistemini hastalık etkeniyle gerçekten karşılaşmadan önce hazırlayan koruyucu bir uygulamadır. Aşının içinde, hastalık yapma gücü zayıflatılmış ya da tamamen etkisiz hale getirilmiş virüs veya bakteri bileşenleri bulunur. Bağışıklık sistemi bu bileşenleri tanır, onlara karşı antikor üretir ve bu bilgiyi hafızasında saklar. Aşılamanın kedi sağlığına katkısını birkaç farklı açıdan aşağıdaki şekilde toparlayabiliriz:
- Ölümcül hastalıklara karşı koruma sağlar. Kedi panlökopenisi gibi viral hastalıkların virüsü doğrudan hedef alan bir tedavisi yoktur. Tedavi destekleyici bakımla sınırlı kalır ve hastalık özellikle yavrularda kısa sürede ağır seyredebilir.
- Yavruluk dönemindeki savunmasızlığı kapatır. Yavru kediler ilk haftalarda anneden geçen antikorlarla korunur. Bu koruma zamanla azalır ve doğru zamanda başlayan aşılama bu boşluğu doldurur.
- Hastalığın şiddetini azaltır. Herpesvirüs ve calicivirüs gibi solunum yolu enfeksiyonlarında aşı, enfeksiyonu her zaman tamamen önleyemeyebilir fakat hastalığın çok daha hafif atlatılmasını sağlar.
- Ev kedilerini dolaylı bulaşa karşı korur. Panlökopeni virüsü dış ortama oldukça dayanıklıdır ve ayakkabı, kıyafet veya eşyalarla eve taşınabilir. Bu nedenle hiç dışarı çıkmayan kediler de risk altındadır.
- İnsan sağlığını ve toplum sağlığını korur. Kuduz, insanlara da bulaşabilen ve belirtiler ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. Kedilerin kuduza karşı aşılanması hem aile bireylerini hem de toplumu korur.
- Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını sınırlar. Aşılı kedi sayısı arttıkça virüslerin bir kediden diğerine geçme ihtimali azalır. Bu da özellikle çok kedili evlerde, pansiyonlarda ve barınaklarda büyük önem taşır.
- Türkiye’de üç aylıktan büyük kedilerin kuduza karşı aşılanması yasal bir zorunluluktur.
Görüldüğü üzere aşılamanın faydası yalnızca kediyle sınırlı kalmaz. Can dostumuzu ağır hastalıklardan korurken aynı evi paylaştığı insanların ve çevresindeki diğer hayvanların sağlığına da katkı sağlar.
Kedilere Hangi Aşılar Yapılır?
Kedilere uygulanan aşılar, uluslararası rehberlerde iki ana grupta ele alınır. Birinci grup temel aşılardır. Bunlar ağır seyirli, yaygın ve kolay bulaşan hastalıklara karşı koruma sağladığı için yaşam koşulları ne olursa olsun her kediye önerilir.
İkinci grup ise yaşam tarzına bağlı aşılardır. Bunlar her kediye doğrudan yapılmaz. Veteriner hekim, kedinin dışarı çıkıp çıkmadığını, başka kedilerle temasını ve yaşadığı ortamı değerlendirerek bu aşıların gerekip gerekmediğine karar verir. Bu ayrımın amacı, kediyi gerçek risklere karşı korurken gereksiz aşı uygulamasından da kaçınmaktır.
Her kedi için önerilen temel aşılar şöyledir:
1- Karma aşı (panlökopeni, herpesvirüs ve calicivirüs): Üç ayrı viral hastalığa karşı tek uygulamada koruma sağlar.
- Panlökopeni, bağırsak yüzeyi ve kemik iliği gibi hızla yenilenen dokuları hedef alan bir parvovirüs enfeksiyonudur. Adını, kandaki savunma hücrelerinin (lökositlerin) belirgin şekilde azalmasından alır ve şiddetli kusma, ishal ve halsizlikle seyreder.
- Herpesvirüs ve calicivirüs ise halk arasında “kedi nezlesi” olarak bilinen üst solunum yolu enfeksiyonlarının başlıca sebepleridir.
- Herpesvirüs hapşırma, burun akıntısı ve göz iltihabına yol açar. Kedi iyileştikten sonra da vücutta gizli kalabilir ve stres dönemlerinde yeniden ortaya çıkabilir.
- Calicivirüs ise solunum belirtilerinin yanında ağızda ve dilde ağrılı yaralar oluşturabilir.
2- Kuduz aşısı: Merkezi sinir sistemini etkileyen ve insanlara da bulaşabilen kuduz hastalığına karşı uygulanır. Türkiye’de yasal olarak zorunludur ve yetişkinlikte her yıl tekrarlanır.
Kedinin yaşına ve yaşam koşullarına göre programa eklenebilecek aşılar ise şunlardır:
1- Lösemi (FeLV) aşısı: Kedi lösemi virüsü bağışıklık sistemini baskılar. Kansızlığa ve bazı kanser türlerine zemin hazırlayabilir. Virüs çoğunlukla tükürük yoluyla bulaşır. Kedilerin birbirini yalaması, aynı mama ve su kabını paylaşması ya da ısırma bu bulaşın tipik yollarıdır.
Yavru kediler enfeksiyona yetişkinlere göre çok daha duyarlı olduğu için AAHA/AAFP rehberi, bir yaşına kadarki tüm yavrular ve risk altındaki yetişkinler için bu aşıyı önerir. Aşıdan önce kedinin virüsü taşıyıp taşımadığını gösteren bir test yapılır.
2- Klamidya aşısı: Chlamydia felis bakterisinin neden olduğu göz iltihabına karşı uygulanır. Özellikle bu enfeksiyonun daha önce görüldüğü çok kedili ortamlarda gündeme gelir.
3- Bordetella aşısı: Bordetella bronchiseptica bakterisinin yol açtığı solunum yolu enfeksiyonuna karşı uygulanır. Barınak ve pansiyon gibi çok sayıda hayvanın bir arada bulunduğu ortamlarda değerlendirilir.
Tekrar belirtmemiz gerekir ki, her kedinin aşı programının temelini karma ve kuduz aşıları oluşturur. Lösemi, klamidya ve bordetella aşıları ise kedinin yaşı ve yaşam koşullarına göre bu temelin üzerine eklenir.
Yavru Kedilere Aşı Ne Zaman Yapılır? Yavru Kedi Aşı Takvimi
Yavru kedilerde aşılamaya çoğu zaman 6-8 haftalıkken başlanır. Bu zamanlamanın arkasında anneden geçen antikorların yani maternal antikorların etkisi vardır. Yavru, doğumdan sonraki ilk günlerde annesinin ilk sütü olan kolostrumla birlikte hazır antikorlar alır. Bu antikorlar onu ilk haftalarda hastalıklara karşı korur fakat aynı antikorlar, bu dönemde yapılan aşıyı da etkisiz hale getirebilir.
Maternal antikorların ne zaman tamamen ortadan kalkacağı ise yavrudan yavruya, hatta aynı batındaki kardeşler arasında bile değişir. Bazı yavrularda bu koruma 8. haftada zayıflarken bazılarında 16. haftaya kadar sürebilir.
Veteriner hekimlerin tek bir aşı yerine birkaç hafta arayla tekrarlanan bir doz serisi uygulamasının nedeni budur. Seri sayesinde, anne antikorlarının çekildiği an hangisi olursa olsun yavrunun korumasız kaldığı süre en aza indirilir.
Uluslararası rehberler ve ülkemizdeki mevzuat doğrultusunda yavru kedilerde aşılama süreci genel hatlarıyla şu şekilde ilerler:
- 6-8 hafta: İlk genel muayene yapılır ve karma aşının ilk dozu uygulanır. Yavru bu aşamada sağlıklı değilse aşı ertelenir.
- Sonraki her 2-4 hafta: Karma aşı, seri tamamlanana kadar bu aralıklarla tekrarlanır. Toplam doz sayısı, aşılamaya hangi haftada başlandığına göre değişir.
- 16. hafta ve sonrası: Karma aşı serisinin son dozu uygulanır. Son dozun 16. haftadan önce yapılmaması, anne antikorlarının uzun süre devam ettiği yavruların da korunmasını sağlar.
- 8. haftadan itibaren: Lösemi aşısı planlanıyorsa önce FeLV testi yapılır. Testi negatif çıkan yavruya 3–4 hafta arayla iki doz lösemi aşısı uygulanır.
- 3 aylıktan itibaren: Kuduz aşısının ilk dozu yapılır. Üretici farklı bir süre belirtmemişse ilk dozdan 21 gün sonra rapel dozu uygulanır.
- 26. hafta (yaklaşık 6 ay): Karma aşının tekrar dozu yapılır. Bu doz, seriye rağmen yeterli bağışıklık geliştirememiş az sayıdaki yavruyu korumayı amaçlar.
- 1 yaş: Lösemi aşısı başlangıç serisinden bir yıl sonra tekrarlanır ve kedi yetişkin aşı programına geçer.
Bu takvim, her yavru için birebir aynı şekilde uygulanmaz. Örneğin; 12 haftalıkken sahiplenilen ve aşı geçmişi bilinmeyen bir yavruda program o haftadan başlatılır. Karma aşısı yine 2-4 hafta arayla tekrarlanır ve son doz 16. haftayı geçecek şekilde planlanır.
16 haftalıktan büyük ve daha önce hiç aşılanmamış yavrularda ise genellikle 2-4 hafta arayla yapılan iki doz karma aşısıyla başlangıç serisi tamamlanabilir. Sokaktan ya da barınaktan sahiplenilen yavrularda aşıdan önce genel sağlık durumunun ve parazit yükünün değerlendirilmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından önem taşır.
Yetişkin Kedi Aşı Takvimi: Aşılar Kaç Yılda Bir Tekrarlanır?
Yavruluk döneminde tamamlanan doğru aşı takvimi, güçlü bir bağışıklık temeli oluşturur fakat bu koruma her hastalık için ömür boyu aynı düzeyde kalmaz. Aşıyla kazanılan bağışıklığın ne kadar süreceği, aşının türüne ve korunulan hastalığa göre değişir.
Örneğin; panlökopeniye karşı sağlanan bağışıklık oldukça uzun süre devam eder. Herpesvirüs ve calicivirüse karşı oluşan koruma ise daha sınırlıdır ve kedinin bu virüslerle karşılaşma riski arttıkça daha sık desteklenmesi gerekebilir.
Yetişkin kedilerde aşı takvimi bu nedenle “her yıl her aşı” mantığıyla değil, her aşının koruma süresi ve kedinin yaşam koşulları birlikte değerlendirilerek planlanır. Kediler, yavruluk serisi ve 26. haftadaki tekrar dozu tamamlandıktan sonra, yaklaşık bir yaşından itibaren yetişkin programına geçer.
Yetişkin kedilerde aşıların tekrar sıklığı genel olarak şu şekildedir:
1- Kuduz aşısı: Türkiye’de yasal zorunluluk gereği, üretici farklı bir süre belirtmediği sürece her yıl tekrarlanır. Kedi hiç dışarı çıkmasa bile bu yükümlülük devam eder. Karma aşı, düşük riskli kediler: Evden çıkmayan, başka kedilerle teması olmayan ve pansiyonda kalmayan kedilerde WSAVA, karma aşının 3 yıldan daha sık yapılmamasını önerir.
2- Karma aşı, yüksek riskli kediler: Pansiyonda kalan, çok kedili bir evde yaşayan ya da dışarıyla teması olan kedilerde, herpesvirüs ve calicivirüse karşı korumanın yıllık olarak desteklenmesi gerekebilir. Panlökopeni bileşeninde ise uzun süreli koruma nedeniyle genellikle 3 yıllık aralık yeterlidir.
3- Lösemi (FeLV) aşısı: Dışarı çıkan veya virüs taşıyıcısı olabilecek kedilerle temas eden yetişkinlerde, kullanılan ürüne ve risk durumuna göre veteriner hekimin belirlediği aralıklarla tekrarlanır. Hiç dışarı çıkmayan ve FeLV negatif kedilerle yaşayan düşük riskli yetişkinlerde devam dozlarına gerek duyulmayabilir.
4- Aşı geçmişi bilinmeyen yetişkin kediler: Sokaktan sahiplenilen ya da aşı kaydı bulunmayan yetişkinlerde karma aşı genellikle 2–4 hafta arayla iki doz olarak başlatılır. Kuduz aşısı yasal takvime göre programa eklenir ve kedi bu başlangıçtan sonra rutin programa geçer.
5- Yaşlı kediler: İleri yaş tek başına aşılamayı bırakmak için bir sebep değildir. Ancak kronik böbrek hastalığı gibi eşlik eden sağlık sorunları olan yaşlı kedilerde aşı planı, veteriner hekimin risk ve fayda değerlendirmesiyle bireysel olarak yapılır.
Yetişkin kedilerde aşı takviminin seyrekleşmesi, veteriner hekim kontrollerinin de seyrekleşmesi anlamına gelmemelidir. O yıl yapılması gereken bir karma aşısı olmasa bile yıllık kuduz aşısı randevusu, kedinin genel sağlık muayenesi için de değerlendirilebilir.
Bu muayenelerde kilo değişimleri, diş sağlığı ve yaşa bağlı sorunlar erken dönemde fark edilebilir. Kedinin yaşam koşullarında bir değişiklik olduğunda da aşı planı güncellenmelidir. Taşınma, eve yeni bir kedi gelmesi ya da kedinin dışarı çıkmaya başlaması bu değişikliklere örnektir.
Evden Çıkmayan Kedilere Aşı Yapılması Gerekir mi?
Evden hiç çıkmayan kedilerin de temel aşılarını olması gerekir. Kedinin dışarı çıkmaması, hastalık etkenlerinin eve giremeyeceği anlamına gelmez. Özellikle panlökopeni virüsü dış ortama son derece dayanıklıdır, aylarca canlı kalabilir ve ayakkabı, kıyafet ya da eşyalarla eve taşınabilir.
Bunun yanında balkondan kaçma, açık bir pencereden başka bir kediyle temas, veteriner kliniği ziyaretleri, pansiyonda kalma veya eve yeni bir kedi gelmesi gibi durumlar, ev kedisini de beklenmedik şekilde enfeksiyon riskiyle karşı karşıya bırakabilir. Kuduz aşısı ise kedinin yaşam tarzından bağımsız olarak yasal bir zorunluluktur.
Ev kedilerinde değişen şey aşılamanın gerekliliği değil, programın kapsamıdır. Düşük riskli bir ev kedisinde lösemi aşısının devam dozlarına ihtiyaç duyulmayabilir ve karma aşısı genellikle 3 yılda bir tekrarlanabilir.
Kedilerde İç ve Dış Parazit Uygulaması Ne Zaman Yapılır?
Halk arasında her ne kadar iç-dış parazit aşısı denilse de bu uygulamalar aslında aşı değildir. Bunlar ağızdan verilen tabletler, şuruplar ya da enseye damlatılan ilaçlarla yapılan koruyucu tedavilerdir. Aşılar gibi bağışıklık kazandırmaz, yalnızca uygulandıkları dönem boyunca etkili olurlar.
İç parazit uygulamasına yavru kedilerde genellikle 3 haftalıktan itibaren başlanır ve ilk aylarda sık aralıklarla devam edilir. Yetişkin kedilerde iç parazit uygulaması çoğunlukla 3 ayda bir yapılır.
Dış parazit ürünleri, pire ve kenelere karşı ürünün etki süresine göre, çoğunlukla aylık olarak tekrarlanır. Aşı takvimiyle bağlantısına gelince, yoğun parazit yükü bağışıklık yanıtını zayıflatabileceği için veteriner hekimler iç parazit uygulamasını genellikle ilk aşıdan önce planlar.
Ürün seçiminde kedinin yaşına ve kilosuna uygun preparat kullanılmalıdır. Köpekler için üretilmiş dış parazit ürünleri, bazıları kediler için zehirli olan maddeler içerebileceğinden kesinlikle kediye uygulanmamalıdır.
Kedilerde Aşı Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Bir aşının beklenen korumayı sağlayabilmesi, yalnızca doğru zamanda yapılmasına değil, kedinin aşıya hazır olmasına da bağlıdır. Bağışıklık sistemi hastalık, stres ya da yoğun parazit yüküyle uğraşırken aşıya yeterli yanıtı veremeyebilir. Bu durum aşının etkinliğini azaltabileceği gibi yan etki riskini de artırabilir. Bu nedenle aşı randevusu öncesindeki birkaç basit hazırlık, sürecin hem güvenli hem de verimli geçmesini sağlar. Aşı öncesinde dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şöyledir:
- Kedinin sağlıklı olması: Aşı yalnızca sağlıklı kediye yapılır. Randevudan önceki günlerde iştahsızlık, belirgin halsizlik, kusma, ishal, hapşırma ya da ateş şüphesi fark ettiyseniz bunu veteriner hekiminize mutlaka bildirmelisiniz.
- Muayene: Aşıdan önce yapılan genel muayenede ateş, kalp ve akciğer sesleri ile genel durum kontrol edilir. Gerekirse aşı ertelenir.
- Parazit uygulaması: İç ve dış parazit uygulamasının zamanlaması veteriner hekim tarafından planlanır. Aşıdan önce tamamlanması genellikle tercih edilir.
- Aşı geçmişi: Daha önce yapılan aşıların bilgisi, aşı karnesi ya da kimlik belgesiyle birlikte hekime iletilmelidir. Bu bilgi, hangi aşının hangi dozunun yapılacağını belirler.
- Önceki reaksiyonlar: Kediniz daha önce bir aşıdan sonra şişlik, kusma ya da halsizlik gibi bir reaksiyon gösterdiyse hekim bunu bilmelidir. Bu bilgiyle aşı türü, uygulama planı veya gözlem süresi değiştirilebilir.
- Özel durumlar: Gebelik, emzirme, kronik bir hastalık ya da düzenli kullanılan bir ilaç varsa aşı planı bu durumlara göre yapılır.
- Lösemi testi: Lösemi aşısı planlanıyorsa, kedinin virüsü taşıyıp taşımadığını gösteren FeLV testi aşıdan önce yapılır.
- Stresin azaltılması: Kedinin taşıma çantasına önceden alıştırılması, çantanın içine tanıdık kokulu bir örtü konulması ve yolculuğun sakin geçmesi klinik stresini belirgin şekilde azaltır. Aşı günü için özel bir aç bırakma gerekmez. Ancak uzun bir yolculuk varsa midenin çok dolu olmaması tercih edilebilir.
Kedilerde Aşı Sonrasında Görülebilen Yan Etkiler Nelerdir?
Kedilerde kullanılan aşılar genel olarak güvenlidir ve aşıların çoğu herhangi bir belirgin yan etki olmadan atlatılır. Aşıdan sonra görülen hafif belirtilerin büyük kısmı, aslında bağışıklık sisteminin aşıya yanıt vermeye başladığını gösteren olağan tepkilerdir.
Bununla birlikte, nadir de olsa hızlı müdahale gerektiren reaksiyonlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle kedi sahiplerinin olağan belirtilerle acil durumları birbirinden ayırt edebilmesi önemlidir. Aşı sonrasında görülebilecek yan etkiler genel olarak şöyledir:
- Sık görülen hafif belirtiler: Kısa süreli halsizlik, uyku hali, iştahta azalma, hafif ateş ve enjeksiyon bölgesinde hassasiyet görülebilir. Bu belirtiler genellikle 24–48 saat içinde kendiliğinden geçer.
- Burun içi aşılara bağlı belirtiler: Burun içine damlatılarak uygulanan aşılardan sonra birkaç gün süren hafif hapşırma veya burun akıntısı görülebilir.
- Enjeksiyon bölgesinde küçük şişlik: Aşının yapıldığı yerde ağrısız, küçük bir şişlik oluşabilir. Bu şişlik çoğunlukla birkaç hafta içinde kaybolur. AAHA/AAFP rehberine göre şişlik aşıdan 3 ay sonra hala devam ediyorsa, 2 cm’den büyükse ya da aşıdan 1 ay sonra büyümeye devam ediyorsa veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.
- Alerjik reaksiyon belirtileri: Kusma, ishal, yüzde ve göz çevresinde şişlik, kaşıntı ya da kurdeşen benzeri döküntüler alerjik bir reaksiyona işaret edebilir. Bu belirtiler çoğunlukla aşıdan sonraki dakikalar ya da saatler içinde ortaya çıkar ve beklemeden veteriner hekime başvurmayı gerektirir.
- Acil durum belirtileri: Nefes almada güçlük, solgun dişeti, ani güçsüzlük ya da bayılma, ağır bir alerjik reaksiyon olan anafilaksinin belirtileri olabilir ve acil müdahale gerektirir.
- Enjeksiyon bölgesi sarkomu: Kedilerde enjeksiyon bölgesinde nadiren kötü huylu bir doku tümörü gelişebilir. Bu risk çok düşüktür. Aşıların bacaklar gibi belirli bölgelere yapılması ve şişliklerin takip edilmesi, bu duruma karşı alınan başlıca önlemlerdir.
Aşı sonrasında görülen hafif ve kısa süreli belirtiler çoğu zaman endişe verici değildir. Hızla gelişen şişlik, solunum güçlüğü ya da genel durumda belirgin kötüleşme ise vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.
Kedilerin Aşıları Gecikirse veya Yapılmazsa Ne Olur?
Hiç aşılanmamış bir kedi panlökopeni, herpesvirüs, calicivirüs ve kuduz gibi hastalıklara karşı tamamen savunmasızdır ve bu hastalıklara yakalandığında ağır tablolarla karşılaşma ihtimali yüksektir.
Aşıların gecikmesi ise kedinin yaşına göre farklı sonuçlar doğurur. Yavru kedilerde seri durumunda planlanan dozların aksaması, bağışıklığın tam olarak oluşmamasına yol açabilir. Yavru, korumanın en çok gerektiği dönemde riskli bir aralıkta kalabilir.
Yetişkin kedilerde ise hatırlatma dozunun gecikmesi korumanın zamanla zayıflamasına neden olabilir. Kuduz aşısının yapılmaması ya da geciktirilmesi, kedinin sağlığını riske atmasının yanı sıra yasal bir yükümlülüğün de yerine getirilmemesi anlamına gelir.
Aksaklık fark edildiğinde çoğu durumda tüm aşı takvimini baştan başlatmak gerekmez. Veteriner hekim, gecikmenin süresine ve aşının türüne göre eksik dozları tamamlayacak bir plan oluşturur. Önemli olan, gecikme fark edildiği anda bir sonraki rutin kontrolü beklemeden süreci yeniden planlamaktır.
Kedi Aşı Karnesi ve Aşı Takvimi Takibi
Bir kedinin aşı geçmişi, sağlık geçmişinin en önemli parçalarından biridir. Hangi aşının ne zaman yapıldığı, bir sonraki dozun ne zaman gerektiği ve hangi aşıların hiç yapılmadığı bilgisi doğru tutulmadığında gereksiz tekrarlar ya da tehlikeli boşluklar ortaya çıkabilir.
Ülkemizde bu bilgiler, kedinin mikroçiple ilişkilendirilen kimlik belgesine ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Ev Hayvanı Kayıt Sistemi’ne (PETVET) işlenir. Günlük dilde aşı karnesi olarak bilinen bu belge, kedinin resmi sağlık kaydı niteliğindedir. Aşı karnesi ve takip süreciyle ilgili bilinmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Mikroçip ve kayıt zorunluluğu: Sahipli kedilerin altı aylık yaşı geçmeden mikroçip uygulanarak kimliklendirilmesi ve PETVET sistemine kaydedilmesi yasal bir yükümlülüktür.
- Aşı bilgilerinin kayda işlenmesi: Aşıyı uygulayan veteriner hekim, uygulama bilgilerini ve bir sonraki aşı tarihini kimlik belgesine işler ve sistemdeki kaydı günceller.
- Karnede yer alan bilgiler: Karnede genellikle aşının adı, uygulama tarihi, aşının seri numarası, bir sonraki doz tarihi ve uygulayan hekimin onayı bulunur.
- Karnenin kullanıldığı durumlar: Pansiyon, eğitim merkezi veya klinik değişikliği gibi durumlarda kedinin sağlık geçmişini hızla paylaşmanızı sağlar. Yurt dışı seyahatlerinde ise mikroçip, güncel kuduz aşısı ve bazı ülkeler için kuduz antikor testi gibi ek şartlar aranabilir.
- Hatırlatma yöntemleri: Her randevudan sonra bir sonraki aşı tarihini telefonunuzun takvimine hatırlatıcıyla birlikte kaydetmek, unutma riskini büyük ölçüde azaltır.
- Belgenin korunması: Karne kaybolmasın diye fotoğrafını çekip dijital bir kopyasını saklamak, ihtiyaç anında bilgilere hızla ulaşmanızı sağlar.
1 aylık yavru kediye aşı yapılır mı?
Ev ortamında yaşayan sağlıklı bir yavruya genellikle 1 aylıkken aşı yapılmaz. Bu yaştaki yavrular anneden aldıkları antikorlarla büyük ölçüde korunur. Bu antikorlar erken yapılan bir aşıyı etkisiz hale getirebilir. Bu nedenle ilk aşının 6-8 haftalıkken yapılmasını öneririz. 4 haftalıktan küçük yavruların aşılanması ise önerilmez.
Barınak gibi bulaş riskinin çok yüksek olduğu ortamlarda veteriner hekim aşılamayı 4. haftadan sonra daha erken başlatabilir fakat bu bireysel bir karardır. 1 aylık bir yavru için bu dönemde yapılabilecek en doğru şeyler genel bir sağlık kontrolü, yaşına uygun iç parazit uygulaması ve yavruyu aşı geçmişi bilinmeyen kedilerden uzak tutmaktır.
Kedilere aynı gün birden fazla aşı yapılabilir mi?
Kedilere aynı randevuda birden fazla aşı yapılabilir ve bu oldukça yaygın bir uygulamadır. Karma aşısı zaten üç ayrı hastalığa karşı korumayı tek uygulamada birleştirir. Karma aşısının kuduz ya da lösemi aşısıyla aynı gün yapılması da sık karşılaşılan bir durumdur.
Aynı gün yapılan aşılar genellikle vücudun farklı bölgelerine uygulanır. Böylece bir şişlik ya da reaksiyon geliştiğinde hangi aşıdan kaynaklandığı daha kolay anlaşılır.
Bununla birlikte, aynı anda yapılan aşı sayısı arttıkça hafif yan etki görülme ihtimalinin de bir miktar arttığı bilinmektedir. Daha önce aşı reaksiyonu yaşamış kedilerde veteriner hekim aşıları ayrı günlere bölmeyi tercih edebilir.
Aşıdan sonra kedi ne zaman korunmaya başlar?
Aşıdan sonra bağışıklık sistemi koruyucu antikorları üretmeye başlar ve bu süreç genellikle 1-2 hafta içinde belirgin bir koruma sağlar fakat bu süre aşının türüne ve kedinin yaşına göre değişir.
Yavru kedilerde tek bir dozdan sonra tam koruma beklenmez. Yavrunun tam olarak korunduğu ancak 16. hafta sonrasında yapılan son dozla birlikte serinin tamamlanmasıyla kabul edilir.
Kuduz aşısında ise ilk aşıdan sonra koruyucu bağışıklığın oluşması için yaklaşık 21 gün beklenir. Yurt dışı seyahat kurallarında aşı ile seyahat arasında bu sürenin aranmasının nedeni de budur. Bu nedenle aşı takvimi tamamlanana kadar yavru kedinin aşı durumu bilinmeyen kedilerle temasının sınırlandırılması önerilir.
Kedi aşısı vücudun neresine yapılır?
Kedi aşılarının büyük çoğunluğu deri altına, bir kısmı ise kas içine enjeksiyonla uygulanır. Bazı solunum yolu aşıları ise burun içine damlatılarak verilir. Geçmişte aşılar genellikle iki kürek kemiğinin arasındaki ense bölgesine yapılırdı. Günümüzde bu bölge, kedilerde nadiren görülen enjeksiyon bölgesi sarkomu riski nedeniyle tercih edilmemektedir.
AAFP’nin önerisine göre karma aşı sağ ön bacağın dirsek altına, kuduz aşısı sağ arka bacağın diz altına, lösemi aşısı ise sol arka bacağın diz altına yapılır.
Bu yöntemin iki faydası vardır. Birincisi, bir şişlik oluştuğunda hangi aşıdan kaynaklandığı kolayca anlaşılır. İkincisi, çok nadir de olsa bir tümör gelişirse bacak bölgesindeki bir kitleye cerrahi olarak müdahale etmek ense bölgesine göre çok daha kolaydır.
Aşı ve kısırlaştırma aynı gün yapılabilir mi?
Teknik olarak aşı ve kısırlaştırma aynı gün yapılabilir. Özellikle sahipsiz hayvanlar için yürütülen barınak programlarında bu uygulamaya sık rastlanır fakat sahipli kedilerde genellikle tercih edilmez.
Bunun birinci nedeni, anestezi altındaki bir kedide aşıya bağlı alerjik reaksiyonun fark edilmesinin zorlaşmasıdır. İkinci neden ise aşı sonrasında görülebilecek halsizlik ya da ateş gibi belirtilerin ameliyat sonrası iyileşme belirtileriyle karışabilmesidir.
Dolayısıyla veteriner hekimler genellikle kedinin aşılarını kısırlaştırmadan önce ayrı bir randevuda tamamlamayı ve kediyi operasyona korunmuş olarak almayı tercih eder. Kısırlaştırma sürecinin planlanmasıyla ilgili ayrıntıları Kedilerde Kısırlaştırma rehberimizde bulabilirsiniz.
Aşıdan sonra kedi yıkanabilir mi?
Banyonun aşının etkinliğini azalttığını gösteren bilimsel bir veri bulunmamaktadır fakat aşıdan sonraki ilk günlerde kediyi yıkamamak daha doğru bir yaklaşımdır. Bunun nedeni, kedilerin çoğu için banyonun kendi başına stresli bir deneyim olması ve aşı sonrası hafif halsizlik yaşayan bir kediye ek bir stres yükü bindirmesidir. Ayrıca enjeksiyon bölgesindeki hassasiyet, yıkama ve kurulama sırasında kedide rahatsızlık yaratabilir.
Kedi aşıdan sonra tamamen normal davranışlarına döndükten ve enjeksiyon bölgesinde bir şişlik ya da hassasiyet kalmadıktan sonra banyo yaptırılabilir. Kedilerin kendi tüy bakımlarını büyük ölçüde kendilerinin yaptığı ve sık banyo ihtiyaçlarının bulunmadığı da unutulmamalıdır.
Aşılı bir kedi tırmalarsa insan için risk ortadan kalkar mı?
Kuduz aşısı güncel olan bir kedinin tırmalaması, kuduz bulaşma riskini büyük ölçüde azaltmakla birlikte bu durum her riski ortadan kaldırmaz. Kedi tırmığı ya da ısırığı yoluyla insanlara bulaşabilen başka enfeksiyonlar da vardır.
Kedi tırmığı hastalığı olarak bilinen Bartonella enfeksiyonu ile yaraya bulaşan bakteriler bunlara örnektir ve kuduz aşısı bu enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle tırmalanan ya da ısırılan bölge hemen bol su ve sabunla uzun süre yıkanmalı ve en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Kuduz profilaksisi gerekip gerekmediğine, kedinin aşı durumu ve gözlem imkanı gibi bilgiler değerlendirilerek sağlık profesyonelleri karar verir. Bu aşamada kedinin aşı karnesi önemli bir belgedir. Kuduz Yönetmeliği’ne göre ısırma ile sonuçlanan temasların aynı gün il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilmesi de hayvan sahiplerinin yükümlülükleri arasındadır.
Kedi aşı ücretleri neye göre değişir?
Kedilerde aşı ücretleri tek bir sabit rakamdan oluşmaz ve birkaç farklı faktöre göre şekillenir. Uygulanan aşının türü ve markası, ithal ya da yerli üretim olması, aynı randevuda yapılan aşı sayısı ücreti belirleyen başlıca etkenlerdir.
Bunlara ek olarak; aşı öncesindeki muayene, lösemi aşısı için yapılan FeLV testi, parazit uygulamaları, mikroçip ve PETVET kaydı gibi işlemler de toplam maliyete yansıyabilir.
Yavru kedilerde birkaç haftaya yayılan bir aşı serisi uygulandığı için ilk yılın maliyeti, genellikle tek seferlik hatırlatma dozlarının yapıldığı yetişkinlik dönemine göre daha yüksektir. Kedinizin ihtiyaç duyduğu aşı programı ve buna bağlı güncel ücret bilgisi için uzman veteriner hekimlerimizle iletişime geçebilirsiniz.
Kedilerin aşıları kaç gün gecikebilir?
Kedi aşıları için her durumda geçerli olan sabit bir gecikme toleransı yoktur. Kabul edilebilir gecikme, aşının türüne ve kedinin hangi aşamada olduğuna göre değişir. Yavru kedilerde dozlar arasındaki 2-4 haftalık aralık, serinin başarısı açısından kritik önemdedir. Bu aralık belirgin şekilde aşılırsa veteriner hekim ek bir doz planlayabilir.
Yetişkin kedilerde ise hatırlatma dozunun birkaç gün ya da birkaç hafta gecikmesi, temel aşılarda korumanın aniden ortadan kalktığı anlamına gelmez fakat gecikme uzadıkça risk de artar.
Kuduz aşısında ise yıllık tekrar yasal bir zorunluluk olduğundan gecikmeye yer bırakmamak gerekir. Hangi aşı söz konusu olursa olsun, gecikme fark edildiğinde bir sonraki rutin randevuyu beklemek yerine en kısa sürede veteriner hekimle yeni bir plan oluşturmak en doğru yaklaşımdır.
Kedilerde aşıdan sonra halsizlik ve iştahsızlık normal midir?
Aşıdan sonra kedilerde görülen hafif halsizlik, uyku hali ve iştahta azalma oldukça yaygındır ve çoğu zaman normal kabul edilir. Bu belirtiler, bağışıklık sisteminin aşıya yanıt vermeye başlamasının doğal bir sonucudur ve genellikle 24-48 saat içinde kendiliğinden geçer. Bu süreçte kedinizin sakin bir ortamda dinlenmesine izin vermek, taze suya kolayca ulaşabilmesini sağlamak ve onu oyuna ya da yemeye zorlamamak yeterlidir.
Halsizlik ve iştahsızlık 48 saatten uzun sürerse ya da tabloya kusma, ishal, yüzde şişlik veya nefes almada güçlük eşlik ederse bu durum olağan bir aşı tepkisi olarak değerlendirilmemeli ve vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurulmalıdır.
Hasta veya hamile kedilere aşı yapılır mı?
Hasta kedilere genellikle aşı yapılmaz ve aşılama kedi iyileşene kadar ertelenir. Bunun nedeni, hastalıkla mücadele eden bağışıklık sisteminin aşıya yeterli yanıt verememesi ve yan etki riskinin artmasıdır. Kronik ancak kontrol altındaki bir hastalığı olan kedilerde ise karar, veteriner hekimin risk ve fayda değerlendirmesine göre verilir.
Hamile kedilerde canlı (modifiye canlı) aşılar kullanılmaz. Özellikle canlı panlökopeni aşısı, anne karnındaki yavruların beyin gelişimine zarar verebilir. Bu nedenle en doğru yaklaşım, aşıların gebelikten önce tamamlanmasıdır.
Bulaş riskinin çok yüksek olduğu durumlarda hamile kedide inaktif aşı kullanımı gündeme gelebilir. Emziren kedilerde de aşılama kararı, kedinin ve yavruların durumu değerlendirilerek veteriner hekim tarafından verilir.
Kedilerde karma aşı kaç doz yapılır?
Yavru kedilerde karma aşının doz sayısı, aşılamaya hangi haftada başlandığına göre değişir ve genellikle 3-4 doz olarak uygulanır.
Örneğin; 8 haftalıkken başlayan bir yavruya 8, 12 ve 16. haftalarda olmak üzere üç doz, 6 haftalıkken başlayan bir yavruya ise 16. haftayı geçene kadar 2-4 hafta arayla dört doz yapılabilir. Bu seriyi, yaklaşık 26. haftada uygulanan tekrar dozu tamamlar.
Aşı geçmişi bilinmeyen ya da 16 haftalıktan sonra aşılanmaya başlayan kedilerde ise başlangıç serisi genellikle 2-4 hafta arayla iki dozdan oluşur. Seri tamamlandıktan sonra karma aşısı, kedinin risk durumuna göre 1-3 yılda bir tek doz olarak tekrarlanır.
